Yeni Dünya’nın Keşfi: Fiziki ve Biyolojik Karşılaşmalar

15. yüzyılın ilk yarısı, Yeni Dünya’nın keşfi ile birlikte Avrupa devletleri için gelişme ve zenginleşme yolunda önemli bir dönüm noktasıdır.

Bu dönemde Asya kıtasının zenginliklerine ulaşmak amacıyla alternatif ticaret yolları arayışına çıkan Avrupalılar (Özellikle İspanyollar ve Portekizliler) yeni kıtaları ve okyanusları keşfetmiştir. Bu keşifler Avrupalıların zenginleşmesini ve küreselleşmesini hızlandırmıştır. Yeni keşifler ile birlikte Avrupalılar, Yeni Dünyada yaşayan farklı uygarlıklarla karşılaştılar. Bu karşılaşma Avrupalılara birçok zenginlik, Yeni Dünya uygarlıklarına (Aztek ve İnka İmparatorluklarına) ise ölüm ve yıkım getirdi. Avrupalılar iki alanda da Yeni Dünya uygarlıklarından ileri seviyedeydi. Fiziki karşılaşma için Avrupalılar çelikten zırhlara, kılıçlara ve ateşli silahlara; biyolojik karşılaşma konusunda ise Yeni Dünya uygarlıklarının karşılaşmadıkları hastalıkları yenmiş bağışıklık sistemi dayanıklılığına sahiplerdi. Bu karşılaşmada Avrupalılar sayıca az olmasına rağmen büyük bir avantaja sahipti.

Azteklerin Çöküşü

Aztekler, bugünkü Meksika sınırları içerisinde 14. ve 16. yüzyıllar arasında yaşamış Orta Amerika halkıdır. Tarımda gelişmiş sulama sistemleri kullanan, şehirler arası binlerce kilometrelik yollara sahip Aztekler; mimari, görsel sanatlar ve matematik alanında da birçok çalışmalar yapmış bir uygarlıktır. Aztekler birçok alanda gelişmişliğe sahip bir uygarlık olsa da bu gelişmişlik Avrupalıların düzeyinde değildi. Öncelikle Avrupalılar demir ve çeliği işleme de ustaydılar fakat Aztekler henüz böyle bir beceriye sahip değillerdi. Bu üstünlük bile Avrupalıların savaş kabiliyetini Azteklere göre çok ileri seviyeye taşımaktaydı.

1517 yılında Aztek hükümdarı Moctezuma, solgun renkli adamların imparatorluk kıyılarında gemilerle dolaştıkları haberini aldı. Bu gemiler İspanyolların keşif gemileriydi. İki yıl sonra, büyük bir imparatorluğun varlığını duyan ve fethetmek amacıyla yola çıkan Hernan Cortés komutasındaki 500 kişilik bir güç İspanya’nın Küba yerleşiminden karaya çıktı. Cortés’in adamları bu çıkartmayı inanılmayacak bir çılgınlık olarak yorumladılar ve Cortés, adamlarının geri dönmesini önlemek için kendi gemilerini yaktı. Bu çılgınlıktan sonra Cortés ve komutasındaki 500 asker iki yıl içerisinde kendilerinden oldukça büyük bir orduyu yendi.

İspanyol Komutan Hernan Cortés’in İzlediği Rota

İspanyolların Yeni Dünya’daki kazanmış olduğu zafer teknolojik gelişmişliğe büyük ölçüde bağlıydı. Teknolojik gelişmişliğin yanı sıra kazanılan zaferi etkileyen birçok faktör bulunmaktaydı. Cortés askerleriyle karaya çıktığı zaman Moctezuma hiçbir karşılık vermedi ve İspanyolların Meksika Vadisi üzerine ilerlemesine müsaade etti. Cortés kıvrak zekası ve ikiyüzlülüğü ile Moctezuma’yı esir alana kadar ona dost gibi davrandı. İspanyollar, Aztek başkenti Tenochtitlan’a ulaştığında farkında olmadan çiçek hastalığı virüsünü de yanlarında getirdiler ve virüs şehrin kuşatıldığı kritik bir dönemde çok sayıda yerlinin ölümüne neden oldu. Bu dezavantajlar İspanyolların zaferini, Aztek imparatorluğunun çöküşünü hızlandırdı.

Azteklerin büyük çöküşünün arkasında önemli iç meseleler de bulunmaktaydı. 1505 yılında yaşanan kıtlık birçok kişinin kendisini köle olarak satmasına yol açtı. Savaş ganimetleri azalmaktaydı ve Moctezuma yönetici sınıf içerisinde gücünü, kan ile -kurban etme yöntemiyle- arttırmıştı. Bu iç meselelerin yanı sıra belki de çöküşün en önemli nedeni, Azteklerin boyun eğdirdiği insanların istilacıların yanında yer almasıydı. Tenochtitlan için gerçekleştirilen savaşta İspanyolların yanında savaşan Aztek sayısı Azteklerin yanında savaşanlardan daha fazlaydı.

Hem Aztek hem de İspanyol imparatorlukları kendilerine karşı gelenler için zalimce uygulamalara sahipti. İspanyollar kilisenin yolundan gitmeyenleri direkte yaktığı, Azteklerin ise tanrıları hoşnut etmek için insanları kurban ettiği merhametsiz uygulamalara sahipti. Tenochtitlan’ın fethinden sonra İspanyollar, şehrin pazar yerinde kalıcı auto-da-fé’ler (sapkınların yakıldığı yerler) inşa ettiler.

Yeni Dünya’nın keşfi ve istilasında Avrupalıların gelişmiş teknolojisi büyük ölçüde etkiliydi. Çaresiz Yeni Dünya imparatorluklarının İspanyollar karşısında neredeyse hiç şansları yoktu. Bu teknolojik dezavantajların üzerine biyolojik bir silah etkisi yaratan çiçek hastalığı da eklenince Yeni Dünya imparatorluklarının çöküşü de kaçınılmaz oldu.

Aztekler ile ilgili daha detaylı bilgi için buraya tıklayabilirsiniz.

Diğer yazılarımıza buradan ulaşabilirsiniz.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir